Publicaties

Bouwen aan het brein: over talenten en creativiteit in relatie tot hersen- en cognitieve ontwikkeling

Auteur:
J.Jolles

In het afgelopen decennium is veel inzicht verworven in de ontwikkeling van de hersenen in relatie tot de zogenaamde ‘hoger-cognitieve functies’. Niet alleen is gebleken dat de hersenen veel langer doorrijpen dan tot nu toe gedacht, en wel tot na het twintigste jaar. Ook is duidelijk geworden dat er tussen kinderen forse verschillen bestaan in individuele ontwikkeling. De hersenen blijken te kunnen optreden als ‘afhankelijke variabele’. Dat wil zeggen dat het vooral omgevingsfactoren zijn die –in de juiste fasen- bepalend zijn voor de uitgroei van het brein en de effectiviteit van het cognitieve functioneren. Met andere woorden, het gezin, de sociale omgeving en de aard en kwaliteit van het onderwijs zijn naast genetische en andere biologische factoren sterk medeverantwoordelijk voor het functioneren van het kind en voor de ontwikkeling van diens talenten. In deze lezing wordt ingegaan op deze ‘talenten’ en op zowel biologische als omgevingsfactoren die belangrijk zijn voor die talentontwikkeling. In dit verband worden relevante inzichten uit neurowetenschap, alsmede cognitieve en biologische psychologie gepresenteerd.

Download

Stem de lesstof af op de rijpheid van de hersenen

Auteur:
Peggy van der Lee

Scholen moeten meer rekening houden met de ontwikkeling van de hersenen en met individuele verschillen in het brein, zegt neuropsycholoog Jelle Jolles, voorzitter van de commissie Hersenen en Leren. ‘Ik reken op een revolutie in het onderwijs.’

Download

Conceptcartoons als opstap naar onderzoek

Auteur:
Ed van den Berg, Exprtisecentrum Wetenschap en Techniek, Hogeschool van Amsterdam en Bas Higler, 5de Montessorichool Watergraafsmeer, Hogeschool van Amsterdam

Conceptcartoons zijn een geschikt middel om kinderen aan het experimenteren te krijgen. Het artikel beschrijft een les gegeven in groep 5 en 6 en in groep 7 en 8. De les: Glas op tafel. Water er in. En een paar ijsklontjes erbij. Wat gebeurt er? Nadat een leerling de opmerking maakte “Het beslaat”, deelden de auteurs een conceptcartoon uit over deze proef. De auteurs beschrijven het verloop van de les en gaan in op de pluspunten en de minpunten van de conceptcartoon.

Download

Spiegels. Een lessenserie voor de eerste vier jaar van de basisschool

Auteur:
Welmoed Damsma, Ed van den Berg, Gerda Manneveld / Amstel instituut, Universiteit van Amsterdam

De lessenserie over spiegels voor groepen 1 & 2 en 3 & 4 doet het goed bij kinderen, is laagdrempelig voor leerkrachten en vereist weinig speciale spullen. Het artikel beschrijft de lessenserie en het enthousiasme van de kinderen; de spiegel en spiegelende voorwerpen boeien de kinderen. Na de serie blijven deze kinderen de juf vragen wanneer ze weer eens iets met spiegels gaan doen, terwijl ze zich normaal gesproken weinig herinneren van de activiteiten van de vorige dag. En de leerkrachten? Die vonden het materiaal uniek en laagdrempelig.

Download

Zaadjes planten voor natuurwetenschap in groep 3

Auteur:
Ed van den Berg/ Amstel instituut, Amsterdam, Edith Louman/ Hogeschool IPABO, Amsterdam, Alkmaar

“Mijn buurman heeft me wat voor jullie meegegeven. Ik weet niet goed wat ik ermee moet, maar mijn buurman zei, dat de kinderen het wel zouden weten.”Er is direct aandacht in de groep. Juf Claudia zet schoteltjes met zaadjes bij elk groepje. Wat volgt is een boeiende les over zaadjes. Het artikel beschrijft, met veel kindercitaten, de les, gaat in op de eerste wet van de didactiek en laat zien dat een diagnostische discussie met kleine groepjes en vervolgens plenair zo motiverend kan zijn dat iedereen na 45 minuten nog door wil gaan en wil gaan experimenteren.

Download

Onderzoek op de basisschool?!

Auteur:
Ed van den Berg/ VU en Hogeschool van Amsterdam, Amsterdam, Anke van der veen/ W&T coördinator 8ste Montessori, Amsterdam

Het artikel gaat in op het onderzoek van Lotte en Romeo uit groep 7a van de 8ste Montessori Amsterdam. De onderzoeksvraag: Kun je met suiker strooien als het glad is? In de schoolkrant hebben zij hun bevindingen gepubliceerd. Lotte en Romeo hebben om deze onderzoeksvraag te beantwoorden echt onderzoek uitgevoerd. Onderzoek waarin ze allerlei moeilijkheden tegen kwamen, zijpaden bewandelden en waarin zij alle aspecten hebben verkend. Lotte vertelt: “Want onderzoeken is…zeg maar…als je bij één ding komt, dan heb je dat onderzocht, maar dan is er nog iets dat je weer verder wil gaan.”

Download

Wetenschap en techniek en opbrengst gerichtwerken. Zes basisschool portretten.

Auteur:
Yolande Emmelot, Maartje van Daalen, Meta Krüger/ Kohnstamm Instituut

Hoe combineren scholen nu wetenschap en techniek en opbrengst gerichtwerken? Om hier achter te komen hebben onderzoekers van het Kohnstamm Instituut van zes vindplaatsscholen uit onze regio schoolportretten gemaakt. Deze schoolportretten laten zien dat iedere school zijn eigen aanpak heeft voor opbrengstgericht werken. Soms heeft de manier van werken bij W&T het opbrengstgericht werken bevorderd, soms is het eerder andersom en hebben analyses ertoe geleid om W&T in te voeren.

Download

Effecten van nascholingen Wetenschap en Techniek in het Primair Onderwijs in de regio Amsterdam

Auteur:
Thomas vn Eijck en Ed van den Berg/ Expertisecentrum Wetenschap en Techniek Noord-Holland en Flevoland, Hogeschool van Amsterdam

In het artikel beschrijven de auteurs de effecten van de Amsterdamse VTB Pro nascholing 2008-2010. In deze periode werden landelijk 5000 basisschoolleerkrachten nageschoold met nadruk op de didactiek van onderzoekend en ontwerpend leren. De Hogeschool van Amsterdam trainde ruim driehonderdvijftig leerkrachten in samenwerking met het Amstelinstituut, NEMO en Artis. In het artikel beperken zij zich niet tot de Amsterdamse grenzen, maar nemen ze de lezers mee naar het verleden en bekijken ze hoe er wereldwijd met nascholing binnen wetenschap en techniek wordt omgegaan.

Download

Onderzoekend en Ontwerpend Leren bij Natuur en Techniek

Auteur:
Marja van Graft en Pierre Kemmers

Basisdocument  over de didactiek voor onderzoekend en ontwerpend leren in het po. Dit document maakt onderdeel uit van het VTB-project ‘Leren Onderzoekend en Ontwerpend Leren’ en beschrijft de meerwaarde van onderzoekend leren op de basisschool. Daarnaast bevat het document lesmateriaal voor groep 3 tot en met 6, welke is ontwikkeld in samenwerking met leraren. In de bijbehorende handleiding gaat men in op verschillende aspecten die van belang zijn bij het onderzoekend en ontwerpend leren. O.a. het Zevenstappenmodel, het indelen van groepen en het leiden van een gesprek in de groep. Kortom, een zeer handig en praktisch document.

Download

Verleiden tot leerzame gesprekken

Auteur:
Gerdo Velthorst, Ida Oosterheert, Kenniscentrum Wetenschap en Techniek Gelderland

Gesprekken tussen leerlingen waarvan veel geleerd kan worden, vinden niet vanzelfsprekend plaats. Een zorgvuldige voorbereiding en begeleiding is nodig om kinderen tot een leerzaam gesprek te verleiden. De auteurs gaan in dit artikel in op verschillende manieren om dit voor elkaar te krijgen. Zij geven aansprekende voorbeelden van hoe verschillende opdrachten verschillende type gesprekken uitlokken tussen kinderen.

Download